معرفی چند کتاب تئوری موسیقی برای شروع

معرفی چند کتاب تئوری موسیقی برای شروع

تئوری موسیقی یکی از شاخه‌های مهم در علم موسیقی است که به بررسی قواعد، اصطلاحات و نحوه اجرای موسیقی می‌پردازد. این شاخه شامل موضوعاتی چون نت‌ها، فواصل، ریتم، گام‌ها و پرده‌های موسیقی است. تئوری موسیقی به توضیح و توصیف نحوه کار موسیقی‌دانان در اجرای موسیقی و آهنگسازی می‌پردازد و شامل جنبه‌های انتزاعی مانند کوک و سیستم‌های تنال، گام‌ها، مطبوعیت و روابط ریتمیک است

تئوری موسیقی دانشی است که به شما کمک می‌کند تا با اصول و قواعد موسیقی آشنا شوید و درک بهتری از نحوه خلق و اجرای آثار موسیقایی داشته باشید. این دانش برای هر موسیقی‌دانی ضروری است و می‌تواند درک عمیق‌تری از موسیقی را به ارمغان بیاورد.در ادمده به معرفی چند کتاب در حوضه تئوری موسیقی میپردازیم.

کتاب استاد مصطفی کمال پورتراب:

 استاد مصطفی کمال پورتراب (۱۳۰۳-۱۳۹۵) آهنگساز و از اساتید مشهور حوزه‌ی تئوری موسیقی است. او پس از دریافت دیپلم هنرستان، مدتی به‌طور خصوصی نزد پرویز محمود به آموزش پرداخت و به‌عنوان نوازنده‌ی فاگوت، ویولن، ویولن آلتو و... در ارکستر هنرجویان هنرستان و ارکستر سمفونیک تهران به رهبری پرویز محمود و بعدها روبیک گریگوریان شرکت داشت. پورتراب در سال ۱۳۳۹ تحصیلات خود را در دوره عالی آهنگسازی در هنرستان به پایان رساند و در سال ۱۳۴۶ به منظور انجام پژوهش در زمینه‌ی موسیقی راهی فرانسه شد.

مصطفی کمال پورتراب کتاب تئوری موسیقی را در سال ۱۳۴۵ به‌صورت جزوه‌ای برای هنرجویان هنرستان ملی موسیقی تنظیم کرد. این کتاب در شش فصل و یک بخش آکوردشناسی تدوین شده است. در این کتاب، مفاهیم پایه‌ای مانند شناخت نت‌ها، آکوردها، مقیاس‌ها و ریتم‌ها به‌صورت جامع و با استفاده از مثال‌های عملی و قابل فهم توضیح داده شده است.

کتاب تئوری موسیقی در دانشکده‌ی موسیقی تهران و سایر دانشگاه‌های کشور تدریس می‌شود و از پرفروش‌ترین کتاب‌ها در زمینه‌ی تئوری موسیقی به شمار می‌آید.

کتاب تئوری بنیادی موسیقی اثر پرویز منصوری

"تئوری بنیادی موسیقی" عنوان کتابی است از موسیقی دان و منتقد نامدار موسیقی ایران، "پرویز منصوری" که تا کنون بارها مورد تجدید چاپ قرار گرفته است. این کتاب یکی از جامع ترین منابع موجود جهت آموزش تئوریکال موسیقی است که به دست یکی از بزرگترین مدرسان تئوری موسیقی به رشته ی تحریر درآمده است. "پرویز منصوری" سال ها در کسوت استادی هنرستان های موسیقی در شهر تهران فعالیت می نمود و از وی بالغ بر صد اثر در زمینه های مختلف موسیقی نظیر نقد، آموزش، جامعه شناسی و سازشناسی به جا مانده است و کتاب "تئوری بنیادی موسیقی" در زمره ی بهترین آثار اوست. این کتاب موفق شد تا در سال اول از دهه ی هفتاد شمسی، عنوان کتاب سال ایران را از آن خود کند.

نگارنده قبل از آغاز بخش های اصلی کتاب که شامل دوازده فصل می باشد، اطلاعات مختصری از ویژگی های صدا از جهت موسیقیایی آن ارائه می کند و سپس فصل یکم با عنوان نشانه های اولیه ی خط موسیقی آغاز می گیرد. در فصل های دوم تا دوازدهم کتاب "تئوری بنیادی موسیقی" ، وزن و تاکید، گام و تونالیته، فاصله در دو بخش مجزا، قاعده های نت نویسی، حامل و تاریخچه اش، مدهای کلیسا، وزن هایی که به نسبت دشوارتر هستند، تکمیل خط موسیقی و نشانه های دیگر، آکورد شناسی و سرآغاز هارمونی با جزییات کاربردی ذکر می شود. در پایان هر فصل تمرین هایی ارائه شده که به یادگیری بهتر تئوری های موسیقی کمک می کند و خواننده با مطالعه ی "تئوری بنیادی موسیقی" مهم ترین نکات را از یکی از بهترین اساتید آموزش دهنده آن و در معقول ترین حجم ممکن دریافت می کند.

کتاب تئوری موسیقی کلنل علینقی وزیری

کلنل علینقی وزیری در بخشی از مقدمهٔ این کتاب چنین نوشته‌است: «برای سهل‌نمودن تحصیل تئوری موسیقی، پس از تجربیات زیاد برآن شدیم که کلیهٔ تئوری موسیقی اروپایی و ایرانی را به ترتیبی باید در مقابل احتیاج و فهم شاگرد عرضه نمود که در ضمن عمل بتواند آن را به کار برده و کاملاً در ذهن متمرکز نماید.»

بخش اول

این بخش با عنوان «قواعد نوت» به جهت فراگرفتن خط موسیقی و تئوری مقدماتی موسیقی است که شامل ۸۶ صفحه می‌شود.

بخش دوم

این بخش با عنوان «آوازشناسی» مباحث تئوری موسیقی ایرانی، در ۱۷۲ صفحه نگاشته شده‌است. مطالب این بخش نخستین بار در کتاب دستور تار آمده‌است اما در این کتاب مطالب مفصل‌تر در مورد دستگاه‌ها، نغمه‌ها و آوازهای ایرانی، با مثال‌ها و نمونه‌ها به تفصیل بیان شده‌است. همچنین کوک‌های مختلفی که در ویولن و تار برای دستگاه و آوازهای مختلف مرسوم است و نیز راه‌های مدگردی (تغییر مایه) در آواز و دستگاه‌ها توضیح داده شده‌است.

بخش سوم

این بخش با عنوان «موسیقی نظری مغربی» شامل ۲۲۰ صفحه است. این بخش تکمیل کنندهٔ بخش اول است. در این بخش مباحثی مربوط به آهنگسازی نیز نوشته شده‌است. از جمله: روش ساخت ملودی، کیفیت و چگونگی فواصل نغمگی، جمله‌بندی، آکوردشناسی، مطبوع و نامطبوع، مقدمات هارمونی٫ مدولاسیون و...

در پایان مباحث کتاب، پرسش‌ها و تمرین‌های فکری در کلیهٔ مطالب سه بخش یادشده نگاشته شده‌است.

کتاب عناصر موسیقی اثر رلف تیورک

رالف تورک در دانشگاه سین سیناتی شاگرد پال کوپر بود و دکتری موسیقی خود را در رشته‌ی آهنگسازی در سال ۱۹۷۵ از همین دانشگاه دریافت کرد. او از محل موقوفات ملی هنر و از سوی دانشگاه مریلند رتبه‌ی تحصیلی دریافت کرده، و از ASCAP و از اتحادیه‌ی مجمع مدنی و از بنیاد هنرهای شیکاگو به اخذ جوایزی نائل شده است. رلف تیورک آهنگساز فعالی است و آثارش تاکنون به کرات اجرا شده‌اند. او گلچین تحلیلی موسیقی را تالیف کرده که توسط انتشارات مک گراوهیل به چاپ رسیده است. تیورک در مقام استاد موسیقی دانشگاه اکرن در اوهایو، رابط آکادمیک در سطح منطقه‌ای است و به تدریس دروس آهنگسازی، موسیقی نظری، و تحلیل موسیقی در سطوح کاردانی و کارشناسی اشتغال دارد. او استودیوی موسیقی الکترونیک را در دانشگاه اکرن تاسیس کرد، و تا شش سال رئیس آن بود.

کتاب عناصر موسیقی مفاهیم و کاربردها، تالیف رلف تیورک، از هنگام نخستین چاپ خود در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی جایگاه تثبیت شده‌ای در میان هنرجویان دانشگاه‌های آمریکا و بعد از آن در اروپا و دیگر نقاط جهان یافته است. روش به‌کار رفته در کتاب عناصر موسیقی، آشتی میان روش‌های قدمای اروپایی و مشرب پراگماتیستی آموزش موسیقی در کشورهای آنگلوساکسون، علی الخصوص ایالات متحده آمریکا، در سده‌ی بیستم است. این آشتی به نحو آشکاری در مصطلاحات، روش شناسی و نثر روشن و موجز مولف انعکاس یافته است.

ویراست دوم کتاب عناصر موسیقی مفاهیم و کاربردها، به آرمان‌های اساسی موزیکالیته‌ی فراگیر وفادار مانده و در عین حال نحوه‌ی ارائه‌ی صحیح‌تر، تدریجی‌تر، و نظام‌مندتر هدایت بخش صدایی را در خود گنجانده است. مقصود عمده از آن در عین حال پیشرفت مهارت‌های نوشتاری مشتمل بر مواد و مطالح موسیقی، و پرورش درک و دریافت سبک موسیقی از طریق تحلیل جامع است. هدف اصلی کتاب، کسب تسلط بر مهارت‌های اساسی آهنگسازی – تحلیلی از جمله، پایه‌ی قوی در نوشتار چهار – بخشی و نیز شناخت شیوه‌های کنش متقابل میان عناصر گوناگون موسیقی جهت آفرینش فرم و سبک می‌باشد.

کتاب عناصر موسیقی همراه با دفتر تمرین به هنرجویان ارائه می‌گردد. این دفتر به عنوان مکمل تمرین‌ها و تکالیف جلد اول کتاب عناصر موسیقی مفاهیم و کاربردها در نظر گرفته شده است. هر فصل این دفتر متناظر است با فصلی از درسنامه و عنوانی مشابه آن دارد. مانند درسنامه.

کتاب تئوری موسیقی دامیز اثر مایکل پیلوفر

مایکل پیلوفر، دارای مدرک کارشناسی ارشد در آموزش موسیقی از مدرسه موسیقی ایستمن، و مدرک لیسانس موسیقی در اجرای جاز از دانشگاه میامی است. او بیش از 20 سال است که به طور حرفه‌ای موسیقی تدریس می‌کند. هالی دی نویسنده و مدرس نویسندگی است. او در بسیاری از نشریات تخصصی موسیقی مقاله و مطلب منتشر کرده است.

کتاب تئوری موسیقی For Dummies اثر مایکل پیلوفر و هالی دی است. شما می‎‌توانید با خواندن کتاب موسیقی For Dummies ملودی را به راحتی درک کنید، نت خوانی کنید و در نهایت شروع به نواختن کنید.این کتاب به نحوی نوشته شده است که اطلاعات مورد نیازتان را در زمینه‌های مختلف موسیقی به شما بدهد، مانند مهارت در نگه داشتن ریتم موسیقی، خواندن نت و ساختن یک آهنگ. شاید برای شما سوال باشد که چرا موسیقی مهم است؟ کتاب موسیقی فور دامیز به افراد کمک می‌کند تا موسیقی را بهتر بفهمند.

کتاب مبانی موسیقی اثر کیوان جعفری نژاد

این کتاب دارای سه بخش اصلی است: تئوری موسیقی (فصل های اول تا دهم)، تاریخ موسیقی (فصل‌های یازدهم تا چهاردهم) و سازشناسی (فصل‌های پانزدهم و شانزدهم).‌ در بخش یکم، فصل‌های اول تا هفتم، به مبانی تئوری موسیقی کلاسیک (غرب) ـ که امروزه تقریبا در همه جای دنیا به عنوان سیستمی مبنا، کاربردی همگانی یافته است ـ پرداخته شده و فصل هشتم نیز به اصطلاحات رایج در موسیقی کلاسیک، اختصاص یافته است.

 فصل چهارم (میزان) به طور کامل مورد بازنگری قرار گرفته و تلاش بر آن بوده که با بیان روشی فراگیر، فهم مباحث مربوط به آن را ساده‌تر کند، به علاوه در انتهای فصل هفتم (آکورد) اشاره‌ای به مباحثی مانند پیوند آکوردها و چهاربخشی‌نویسی شده است که می‌تواند مقدمه‌ای برای مطالعه‌ی کتاب‌های تخصصی هارمونی باشد.

فصل نهم به مبانی تئوری موسیقی دستگاهی ایران می‌پردازد و البته بایستی اشاره کرد که عدم وجود منابع پژوهشی کافی در این زمینه، کار مولفان را با دشواری روبه‌رو نمود، اما سعی شده که مفاهیم و تعاریف بنیادین موسیقی ایرانی و ساختار نظری آن به شیوه‌ای مختصر و گویا بیان شود تا خواننده بتواند کلیت منسجمی از مبانی آن را دریافت کند. فصل دهم نیز به اختصار به اصطلاحات و تعاریف رایج در موسیقی قدیم ایران (پیش از صفویه) پرداخته است.

مبحث بافت و فرم موسیقی به عنوان فصلی مجزا (فصل یازدهم) در بخش تاریخ موسیقی آمده و فصول دوازدهم تا چهاردهم به ترتیب به تاریخ موسیقی دوران باستان، تاریخ موسیقی ایران و تاریخ موسیقی کلاسیک (غرب) اختصاص یافته‌اند. بخش سوم نیز به معرفی سـازهای مورد استفاده در موسیقی کلاسیک و ایرانی (دستگاهی و نواحی) می‌پردازد.

سخن آخر

گسترش روز به روز منابع آموزشی، کتاب ها همچنان گنجینه ای ارزشمند محسوب می‌شوند که دست‌رنج یک عمر دانش، تجربه و مهارت نویسنده هستند. به همین دلیل است که کتاب‌ها ارزش خاصی در مقایسه با سایر منابع آموزشی دارند. هدف ما از در این مقاله این بود که 5 تا از بهترین کتاب‌های تئوری موسیقی را به شما معرفی کنیم چون داشتن یک کتاب خوب و آموزنده، ضرر که ندارد هیچ، بالعکس بسیار می تواند سودمند و مفید واقع شود.